• تاريخ: چهار شنبه 28 ارديبهشت 1390

سید حسین طباطبایی قمی


           

آیت الله العظمی سید حسین طباطبایی قمی فرزند حاج سید محمود قمی از مراجع بزرگ تقلید، در شهر قم در رجب سال 1282 هجری قمری دیده به جهان گشود.

 
تحصیلات
 

آیت الله العظمی قمی تحصیلات ابتدایی خود را در قم شروع كرد و تا اوان بلوغ در قم به تحصیل مبادرت ورزید و سپس در پی تكمیل تحصیلات راهی تهران شد و درسهای دوره سطح مانند معالم، قوانین، شرح لمعه، و رسائل و مكاسب را نزد اساتید آن حوزه خواند و سپس در 22 سالگی عازم مكه و مدینه شد.

در بازگشت از سرزمین وحی، وارد نجف اشرف گردید و پس از زیارت راهی سامرا شد و در جلسه درس آیه الله میرزا محمد حسن شیرازی شركت كرد و پس از دو سال اقامت در سال 1306 قمري بار دیگر به تهران بازگشت.

این بار در شهر تهران از محضر اساتید بزرگی همچون: آقا علی مدرّس،‌ میرزا ابوالحسن جلوه، میرزا علی اكبر حكمی یزدی، میرزا هاشم رشتی، شیخ علی نوری، میرزا ابوالحسن كرمانشاهی، میرزا محمود قمی، شیخ عبدالمحسن مدرس ریاضی،‌ شیخ فضل الله نوری و میرزا محمد حسن آشتیانی كسب فیض كرد و پس از پنج سال تحصیل تهران را به مقصد عراق ترک کرد.

حاج آقا حسین در شهر مقدس نجف اشرف در محفل درس اساتیدي چون: میرزا حبیب الله رشتی، حاج آقا رضا همدانی، آخوند ملا علی نهاوندی،‌ آخوند محمدكاظم خراسانی، سید محمد كاظم یزدی و دیگر بزرگان کسب فیض کرد.

سپس در سال 1321 قمري وارد سامرا گردید و در درسهای آیه الله میرزا محمد تقی شیرازی شركت جست و مراتب عالی علمی را یكی پس از دیگری پشت سر نهاد. استاد بزرگوارش نیز عنایت خاصی به وی داشت و مقلدان خود را در مسائل احتیاطی به ایشان ارجاع میداد كه اين امر به این معنی بود كه آیت الله قمی پس از میرزا، اعلم مجتهدان آن زمان میباشد.

 
مرجعیت
 

با توجه به درخواست اهالی مشهد از محضر آیه الله میرزا محمدتقی شیرازی، در فرستادن عالمی با تقوا و مجتهدی دانا، ایشان حاج آقا حسین قمی را در پذیرش این امر خطیر مناسب دانسته و سفر به مشهد واقامت در آنجا را به وی پیشنهاد كرد. ايشا ن پس از ده سال سكونت در سامرا، به سوی آستان قدس امام هشتم عزم سفر كرد.

آیه الله حاج آقا حسین قمی با ورود به مشهد، با برپایی نماز جماعت، ارتباط خود را با مردم برقرار كرد و با پاسخگویی به سؤالات مردم و رسیدگی به وضعیت محرومان و مستضعفان پرداخت و زعامت و سرپرستی حوزه علمیه را به عهده گرفت و علاوه بر رسیدگی به امور محصلان علوم دینی، دانش فقه و اصول را برای طالبان علم، در منزل خود تدریس میكرد.
گرچه مرحوم قمی از دادن رساله و قبول مسوولیت مرجعیت امتناع می‏کرد، ولی با اصرار و مراجعه فراوان جمع زیادی از متدینین، رساله احكام فارسی ایشان در سال 1351 قمري به چاپ رسید و مرجعیت ایشان از آن تاریخ آغاز گردید.

از آنجایی که مروحوم حاج آقا حسین نسبت به اقدامات ضد مذهبی رضاخان هميشه موضع سختي مي‏گرفت، سرانجام پس از قیام خونین مسجد گوهرشاد، رژیم ستم شاهی پهلوی، مدتی ایشان را در تهران توقیف و در نهایت، در سال 1354 قمري به عراق تبعید كرد. به همین علت از این سال به بعد مرجعیت ایشان به كربلا منتقل شد.

با وجود حاج آقا حسین قمی، وضع عمومی حوزه تغییر یافت و جلسات درس و بحث رونق دیگری گرفت. ایشان در كنار اداره حوزه و زعامت دینی مردم و انجام رسالت عظیت مرجعیّت،‌ از تدریس و تربیت شیفتگان علم دریغ ننمود و دروس خارج فقه و اصول را برای جویندگان آن بیان میكرد.

اما بعد از درگذشت آیه الله سید ابوالحسن اصفهانی، مرحوم قمي نيز كربلا را بعد یازده سال ترک کرد و به نجف اشرف منتقل شد. 

علما و مجتهدان نجف اشرف با از دست دادن آیه الله اصفهانی در پی مرجع عام دیگري، برای سپردن مرجعیت عامه و سرپرستی حوزه نجف اشرف به او بودند و تنها شخصیت ارزنده والامقام حضرت آیه الله قمی را لایق این مسؤولیت میدانستند. پس از اصرار فراوان ايشان چارهای جز قبول نديد و اين امر را قبول كرد.

 

شاگردان و تالیفات
 

مرحوم قمي شاگردان برازنده و فراوانی را در مشهد و نجف و کربلا آموزش داد که از آن جمله: میرزا حسن بجنوردی، حاج آخوند ملاعباس تربتی، شیخ محمدعلی كاظمی خراسانی، شیخ فاضل قفقازی، سید صدرالدین جزایری، حاج آقا بزرگ اشرفی شاهرودی، میرزا مهدی حكیم، سید محمد موسوی لنكرانی، سید حسین موسوی نسل، شیخ حسینعلی راشد تربتی، شیخ مجتبی قزوینی،‌ شیخ هاشم قزوینی، میرزا احمد مدرس یزدی، سید حسن طباطبایی قمی، سید مهدی طباطبایی قمی، شیخ كاظم دامغانی، شیخ غلامحسن محامی بادكوبهای، شیخ یوسف بیارجمندی شاهرودی، شیخ علی توحیدی بسطامی، شیخ عباسعلی اسلامی. شیخ محمد علی سرابی، سید زین العابدین كاشانی جائری، شیخ هادی حائری شیرازی،‌ شیخ محمدحسین صدقی مازندرانی و شیخ محمدرضا جزقویهای اصفهانی و دیگر بزرگان می‏باشند.

اما آیه الله حاج آقا حسین قمی آثار ارزندهای در ابواب مختلف فقه از خود به یادگار گذاشته است كه عبارتند از:حاشیه بر عروه‌ الوثقی،‌ حاشیه بر رساله ارث و نفقات،‌ حاشیه بر رساله ربائیه رضاعیه، حاشیه بر صحه‌المعاملات، حاشیه بر مجمع المسائل، الذخیره الباقیه فی العبادات و المعاملات، مختصر الاحكام، طریق النجاه، منتخب الاحكام، مناسك حج، ذخیره العباد و هدایه الانام فی المسائل الحلال و الحرام

 

قیام گوهرشاد
 

در دوران رضاخان همیشه و همه‏جا مرحوم آیت الله العظمی طباطبایی قمی با دین ستیزی این شاه کوته‏نگر مقابله می‏کرد. یکی از این موارد جریان مسجد گوهر شاد بود که به اختصار به آن اشاره خواهیم کرد:

علما و مجتهدان مشهد همچون حاج آقا حسین قمی، سید یونس اردبیلی جلسات متعددی برگزار كردند و توطئه حجاب زدایی و موضوع اجباری شدن كلاه بینالمللی و برپایی جشنها و مجالسی همچون جشن مدرسه شاپور شیراز را مورد بحث و نقد قرار دادند. در یكی از نشستها كه در منزل حاج‌ آقا حسین قمی برگزار گردید ایشان از اوضاع جاری مملكت و فشاری كه بر اسلام وارد شده بشدت متأثر و گریان میشوند و سپس میفرمایند: "امروز اسلام فدایی میخواهد. بر مردم است كه قیام كنند."

در نهایت علما تصمیم میگیرند كه حاج آقا حسین قمی در اعتراض به اقدامات رضاخان به تهران رفته، با او صحبت كند. حاج آقا حسین در ربیع الاول سال 1354 قمری وارد تهران شد و مردم مؤمن و دین باور با حركت خود به حضرت عبدالعظیم و دیدار با مرجع خود، آمادگی خویشتن را برای هر گونه جانفشانی و فداكاری اعلام نمودند. حضور گسترده دیدار كنندگان موجب وحشت و هراس دولت رضاخانی گردید و در نتیجه ظهر روز دوم ربیعالثانی ملاقات با آیه الله قمی ممنوع اعلام شد و محل اقامت ایشان به محاصره كامل درآمد. پس از گذشت چند روز از محاصره محل، فرستادگان رضاخان به دیدار حاج آقا حسین قمی آمدند و با لحن بیادبانه اظهار كردند كه: عرایض شما به سمع ملوكانه رسیده است.

از طرفی بسیاری از مردم مشهد در مسجد گوهرشاد اجتماع كردند و به سخنان وعاظ و خطبا چون شیخ محمد تقی بهلول، شیخ محمد واعظ خراسانی كه در مذمت اقدامات رضاخان از جمله اجباری نمودن كلاه بینالمللی و تبلیغ كشف حجاب، به ایراد سخن پرداخته بودند، گوش فرا دادند. روز چهاردهم ربیع الثانی گروههای مختلف مردم مشهد و روستاهای اطراف، به سوی مسجد گوهرشاد حركت كردند تا به جمع مردم و روحانیون متحصن در مسجد بپیوندند، لیكن قزاقان رضاخان، با نواختن شیپور جنگ بیمحابا به روی مردم آتش گشودند و حدود یكصد نفر را شهید و مجروح كردند.  اما مردم مقاوم و صبور، با داس و چهار شاخ و بیل به مقابله برخاسته، به حركت خود ادامه دادند و پس از عقب راندن قزاقها، به طرف مسجد سرازیر شدند. نیمههای شب یكشنبه نیروهای قزاق پس از دستور رضاخان به فرماندهی سرهنگ ایرج مطبوعی در نقاط حساس مسجد گوهرشاد و اطراف آن مستقر شدند. مسلسلهای سنگین را بر بامهای مشرف به حیاط مسجد قرار داده، سپس حمله را ‎‎آغاز كردند و هنگامی كه سپیده صبح زد بیش از دو هزار شهید در مسجد گوهرشاد و در صحن و دالانهای مسجد در خون غلتان بودند.

كه پس از این حادثه خونبار، رضاخان زمینه اخراج حاج آقا حسین قمی را فراهم كرد و ایشان را به عتبات مقدس تبعید كرد.

 

وفات
 

حضرت آیت الله العظمی قمی پس از چند ماه از فوت آیت الله اصفهانی، در چهاردهم ربیع‏الاول سال 1366 هجری قمری در نجف از دنیا رفت و در جوار مرقد حضرت مولی الموحدین علی(ع) به خاک سپرده شد.

مرحوم آیت الله سید محمدهادی میلانی نقل می‏کند: "به حرم سیدالشهداء مشرف شدم، حاج آقا حسین قمی بالای سر مطهر نشسته بودند، به من اشاره نموده، نزد ایشان رفتم و آقا اظهار داشتند: ریاست و مرجعيت دینی بعد از آسید ابوالحسن به من روی آورده و من میترسم به دینم لطمه بخورد! من دعا میكنم شما آمین بگویید : خدایا! اگر این ریاست به دین من مضر است، جان مرا بگیر! سپس آن قدر گریه كردند كه زمین از آب دیده ایشان تر شد."

 

منابع
 

گنجینه دانشوران، احمد رحیمی، قم، سال 1339.

حاج آقا حسین قمی، محمد باقر پورامینی. 

نور علم، سال دوم، شماره اول.

حوزه، شماره سي‏ام.

 

 

سید محمد ناظم زاده

 

Copyright © 2009 The AhlulBayt World Assembly . All right reserved